शिक्षणावरील मूळ इंग्रजीतील लेखांचे स्वैर मराठी रुपांतरे

 सांराशात्मक मराठी रूपांतर – वर्षा सहस्रबुद्धे (क्वेस्ट करिता)

 प्रस्तुत उतारा ‘प्राथमिक शाळांमधील मुलांची भाषा’ या पेंग्विन बुक्सच्या पुस्तकातून घेतला आहे. १९७३ रोझेन कॉनी आणि हॅरॉल्ड यांनी हे पुस्तक लिहिले.

 साक्षर होणे :

जोझ सगळ्यात नापास झाला. पाच वर्षे शासकीय शाळेत जाऊनही, ना त्याला वाचता येत होते, ना गणिते सोडवता येत होती. त्याला अगदी आरंभीच्या इतिहास भूगोलातल्या साध्या साध्या गोष्टीही येत नव्हत्या. त्याच्याबद्दल आम्हाला सांगताना असे वर्णन केले गेले – ‘शिकायची इच्छाच नाही, वाचन कौशल्ये नाहीत, वाचनात अडचणी आहेत.’  

 सारांशात्मक मराठी रूपांतर -  वर्षा सहस्रबुद्धे (क्वेस्ट’करिता)

(‘वाचन-विकासाचे टप्पे’ (Stages of Reading Development), न्यूयार्क, मॅक ग्रॉहिल बुक कंपनी, १९८३ यामधील दुसर्‍या प्रकरणामधून.

अगदी सुरुवातीच्या टप्प्यापासून ते परिपक्वतेच्या टप्प्यापर्यंत टप्पे प्रस्तुत आराखड्यात विचारात घेतले आहेत. त्यापैकी सहा टप्प्यांचे विवेचन येथे आहे. त्यात “खोटे-खोटे” वाचण्यापासून ते सर्जनशील परिपक्व वाचनापर्यंत विशिष्ट क्रमाने प्रगती होते. प्रत्येकाचा प्रगतीचा वेग भिन्न असला, तरी साधारणपणे याच क्रमाने टप्पे पार केले जातात. अगदी, विशेष गरज असलेले विद्यार्थीही याच टप्प्यांमधून जातात.

व्यक्ती किंवा मूल आणि त्याच्या भोवतालच्या वातावरणातले घटक यांच्यामधील आंतरक्रियांवर प्रगतीचा वेग ठरतो.

मराठी रूपांतर – वर्षा सहस्रबुद्धे (क्वेस्टकरिता)

मार्गारेट डोनाल्डसन यांचे लेखन त्यांच्या सखोल अभ्यासावर आधारित आहे. त्यांनी विचारपूर्वक आणि नेमकी वापरलेली भाषा समजून घेताना काही ठिकाणी वाचकालाही कष्ट पडतात; परंतु कष्टपूर्वक वाचून, जरूर तर पुन्हा वाचून, त्यांना काय म्हणायचे आहे हे समजून घेणे अतिशय आनंदाचे आहे.

मराठीत रूपांतर करताना, त्यांच्या विचाराला, मांडणीला धक्का लागू नये अशी काळजी घेताना काही ठिकाणी मराठी वाक्येही काहीशी क्लिष्ट वाटतील. मात्र नेमका अर्थ पोहोचावा यासाठी त्याला पर्याय नव्हता !

मुलांच्या विचारप्रक्रियेचा विकास, भाषाविकासाचा त्याच्याशी असलेला संबंध आणि या दोन्हीचा शालेय शिक्षणाच्या स्वरूपाशी असलेला संबंध डोनाल्डसन यांनी विलक्षण बारकाईने प्रस्तुत लेखात उलगडून दाखवला आहे.

(मार्गारेट डोनाल्डसन यांच्या ‘चिल्ड्रन्स माइंड्स’ या पुस्तकातून. प्रकाशन : लंडन फोंटाना प्रेस हार्पर कॉलिन्स)

प्रस्तावना

मूळ लेखामधील नावे आपल्याला वाचताना काहीशी अपरिचित वाटतील, तरीही ती तशीच ठेवली आहेत. वाचन-लेखन शिकताना अडचण येणारी मुले जगात सगळीकडे आढळतात. ज्यांच्या घरची मोठी माणसे साक्षर नाहीत अशी कितीतरी मुले आपल्या देशात आहेत. डॉनीच्या घरची मोठी माणेसही साक्षर नव्हती. अशा मुलांकडे बघण्याची आपली दृष्टी, त्यांना मदत करण्याचे मार्ग यांबद्दल या लेखातून महत्त्वाचे काही आपल्या हाती लागते.

शालेय व्यवस्थेची चौकट अशा मुलांच्या संदर्भात कशी अपुरी पडते याचे या लेखात आलेले उल्लेख बोधक आहेत. लिहिता-वाचता न येणार्‍या मुलांना स्वतःबद्दल काय वाटते, त्यांची आत्मप्रतिमा कशी घडत जाते यांचेही संदर्भ या लेखात येतात.

लिखित शब्द, अक्षरे, उच्चार, वाचन शिकण्याची प्रक्रिया यांविषयीचे लेखात टिपलेले बारकावे समजून घेण्यासारखे आहेत. वाचनाची अडचण असणार्‍या मुलांकडे बघण्याची आपली दृष्टी त्यातून आमूलाग्र बदलून जाईल.